In het kort

Een zonneboiler levert warm water. U kunt dit gebruiken als tapwater. Met een zonneboilercombi kunt u het water ook gebruiken om uw huis mee te verwarmen.
De zonneboiler krijgt de benodigde warmte via de collector die meestal op het dak wordt geplaatst. De warmte wordt afgegeven aan water in een voorraadvat. Dit is direct te gebruiken als tapwater.

Een standaard zonneboiler heeft een collectoroppervlak van ongeveer 2,8 m2. Hiermee bespaart een gemiddeld huishouden 170 tot 200 m3 aardgas. Dat is al gauw de helft van het gas dat gebruikt wordt om tapwater te verwarmen. Uitgaande van een gasprijs van € 0,57 per m3 (prijspeil 2006) levert dat een jaarlijkse kostenbesparing op van zo'n € 97,- tot € 114,-.
Komt de zonneboiler in plaats van een elektrische boiler, dan is de gemiddelde besparing veel groter, namelijk zo'n 1300 kWh, of bijna € 260,- per jaar.
Met een zonneboilercombi bespaart u ook nog eens 50 m3 aardgas voor verwarming.

Er zijn verschillende typen zonneboilers. Uw keuze zal afhangen van de hoeveelheid warm water die u nodig heeft, de beschikbare ruimte voor het voorraadvat en of u de zonneboiler ook wilt gebruiken voor verwarming.

Enkele tips
- Het gunstige moment voor een douche of bad is 's avonds na een heldere dag. Dan is het meeste warme water door de zon verwarmd en heeft u weinig tot geen energiekosten voor naverwarming.
- Voor een een- of tweepersoonshuishouden is het gunstig om een hotfillwasmachine te gebruiken. Zo maakt u meer gebruik van door de zon verwarmd water. Zie voor meer informatie: Wasmachine.
- Een zonneboilercombi levert de meeste besparing met een Lage temperatuur verwarmingsysteem. Dit systeem werkt al met water van 45 graden. Zie voor meer informatie: Lage Temperatuur Verwarming.

De mogelijkheden

Er zijn vier typen zonneboilers te onderscheiden; de standaard zonneboiler, de compacte zonneboiler, de cv-zonneboiler en de zonneboilercombi.

Standaard zonneboiler

De standaard zonneboiler bestaat uit een collector met een oppervlakte van meestal 2,5 tot 4,5 m2 en een los voorraadvat van 80 tot 150 liter. Deze zonneboiler heeft een naverwarmer nodig, bijvoorbeeld een geiser of cv-ketel. Als er geen gas aanwezig is, kan een speciale elektrische naverwarmer gebruikt worden.
Een rond voorraadvat kan op de vloer staan en heeft een doorsnede van circa 55 cm en een hoogte van 100 tot 150 cm. Een platter vat kan aan de muur worden opgehangen.
Een andere mogelijkheid is een liggend vat (Ø circa 50 cm, breedte 130 cm) dat in de nok van het dak wordt opgehangen. Het vat wordt hoger geplaatst dan de collector. Omdat warm water opstijgt stroomt het warme collectorwater vanzelf naar het vat, zonder hulp van een pomp. Dit wordt een thermosifon systeem genoemd.

Compacte zonneboiler

Een compacte zonneboiler heeft geen apart voorraadvat. Het tapwater wordt direct in de extra geïsoleerde collector verwarmd en opgeslagen. De watervoorraad bedraagt 75 tot 140 liter. Het opgewarmde water loopt uit het collectorvat via een naverwarmer naar de kraan.
Omdat de watervoorraad in de collector zit, is deze hoger en zwaarder dan de collector van een standaard zonneboiler. Het dak moet hierop berekend zijn.
Er is een speciale compacte zonneboiler ontworpen om op de nok van het dak te plaatsen. Ook de compacte zonneboiler wordt alleen gebruikt voor het verwarmen van tapwater.

CV-zonneboiler

Anders dan de naam doet vermoeden levert dit type alleen warm tapwater. Een cv-zonneboiler is een zonneboiler met een extra warmtewisselaar in het voorraadvat. De extra warmtewisselaar is aangesloten op de cv-ketel waardoor een deel van het water door de cv-ketel verwarmd kan worden. Voordeel is dat er een veel grotere voorraad warm water aangemaakt kan worden. Het vat heeft dan ook een inhoud van ongeveer 100 tot 240 liter. Omdat direct uit het voorraadvat wordt getapt, kan op meerdere plaatsen tegelijk getapt worden.
Een cv-zonneboiler werkt in principe op elke cv-ketel. Een cv-zonneboiler heeft, net als een standaard zonneboiler, altijd een los voorraadvat (Ø circa 50 - 65 cm, hoogte 140 - 160 cm). Er zijn ook kleinere wandmodellen.
Een variant op dit systeem is een elektrische zonneboiler, waarin het leidingwater in het voorraadvat wordt bijverwarmd door een elektrisch element.

Zonneboilercombi

De zonneboilercombi is een zonneboiler waarin voorraadvat en cv-brander geïntegreerd zijn. Dit systeem geeft net als de cv-zonneboiler een forse straal warm water. De warmte in het vat wordt gebruikt voor tapwaterverwarming èn voor centrale verwarming, uiteraard in gescheiden circuits. Een zonneboilercombi is dus warmwatertoestel en cv-ketel in één, en komt in de plaats van een cv-ketel en eventuele geisers. De zonneboilercombi is door zijn grote watervoorraad (circa 250 liter) in afmeting vergelijkbaar met een flinke boiler (Ø circa 65 cm, hoogte 160 cm).

Een keuze maken

Het collectoroppervlak bepaalt de capaciteit van het systeem. Dit betekent niet dat als het collectoroppervlak maar groot genoeg is, u al uw warme water door de zonneboiler kunt laten verwarmen. Voor een efficiënte werking moet de inhoud van het voorraadvat zijn afgestemd op het oppervlak van de collector. Op minder zonnige dagen zal ook met een grote collector en een groot voorraadvat het water niet warm genoeg worden en zal naverwarming nodig zijn.

De keuze van een type zonneboiler hangt af van de hoeveelheid warm water die u dagelijks nodig heeft, van de aanwezige ruimte voor het voorraadvat en van de vraag of de zonneboiler ook gebruikt wordt voor ruimteverwarming.
Om optimaal gebruik te maken van de zonneboiler is het belangrijk dat de hoeveelheid warm water die u dagelijks gebruikt, overeenkomt met de inhoud van het voorraadvat. Op die manier bespaart u de meeste energie.

Schatting van het dagelijks gebruik van warmwater gaat als volgt:
10+(5 x aantal bewoners) =.......(keuken)
35 x aantal douches per dag=........(douche)
70 x aantal baden per dag =........(bad)
Totaal dagelijks gebruik .........liter

Een compacte zonneboiler heeft geen apart voorraadvat en neemt daardoor in huis minder ruimte in.
Heeft u al een cv-ketel met NZ keurmerk (Naverwarming Zonneboilers) of een geschikte geiser, dan is de beste keus een standaard zonneboiler of een compacte zonneboiler. Een zonneboiler-combi wordt gekozen als de zonne-energie ook gebruikt wordt voor ruimteverwarming.
Heeft u al een boiler, kies dan voor een cv-zonneboiler.

Plaatsing van de collector

Een zonnecollector werkt op direct zonlicht en op diffuus zonlicht. De opbrengst met direct zonlicht is hoger. De maximale zoninstraling wordt bereikt als de collector in een hoek van 36 graden met het aardoppervlak, en 5 graden westelijk van het zuiden wordt gezet. Een schuin dak met deze kenmerken of een plat dak is ideaal.
Natuurlijk zijn er maar weinig woningen te vinden die aan deze voorwaarden voldoen. Bij een oriëntatie tussen zuidoost en zuidwest is altijd een hellingshoek te vinden waarop de jaarlijkse instraling minimaal 90% van dit maximum is. Met behulp van een instralingsdiagram kan de zoninstraling voor elke windrichting en hellingshoek worden bepaald. Zo heeft bijvoorbeeld een collector die ligt op het westen met een hellingshoek van 60 graden een opbrengst 70% van de optimale situatie.
Voor plaatsing van de collector moet op het dak zeker 3m2 obstakelvrij en zoveel mogelijk ook schaduwvrij zijn. Schaduw op de collector vermindert de opbrengst. Bekijk dus of niet na een aantal jaren bomen of toekomstige bebouwing een belemmering gaan vormen.
De collectoren kunnen in principe op iedere dakbedekking geplaatst worden.

Plaatsing van het voorraadvat

Zet het voorraadvat niet te ver van de collector af om warmteverliezen door de leiding zo laag mogelijk te houden,. De gemiddelde diameter van een vat is 60 cm bij een hoogte van 150 cm. Ze hebben een voorraad water van 60 tot 250 liter. Eventueel is er ook ruimte nodig voor een aparte naverwarmer.
Bij een compacte zonneboiler is alleen ruimte voor de naverwarmer nodig. Het voorraadvat ligt op dak.

Benodigde aansluitingen

Op de plek waar de zonneboiler wordt geplaatst, is een aantal voorzieningen nodig. Natuurlijk moet er een aansluiting te zijn op het koude en warme waterleidingnet voor het tapwater. Verder een wandcontactdoos voor de elektrische aansluiting van het pompje en eventueel het elektrisch naverwarmingselement van de zonneboiler. Een zonneboilercombi heeft ook aansluitingen op het gas en het waterleidingnet voor cv-water nodig. Deze zijn meestal al aanwezig wanneer op dezelfde plaats een cv-ketel of combiketel zit of gezeten heeft.
Bij woningen die aangesloten zijn op stadsverwarming is de aanleg van een zonneboiler technisch moeilijk te realiseren. De installatiekosten zijn hoog en de milieuwinst is klein. Een stadsverwarmingssysteem is al een efficiënte manier van omgaan met energie.

Aanschaf en installatie

De zonneboilers die in Nederland op de markt zijn, zijn van goede kwaliteit en goed beveiligd tegen bevriezing en oververhitting. Bovendien hebben ze een levensduur van minstens 20 jaar. Bijna alle in Nederland verkrijgbare zonneboilers zijn bij TNO getest. Kiest u voor een zonneboiler met een kwaliteitsverklaring, dan geeft dat een extra garantie voor langdurige, betrouwbare en veilige werking.

Een zonneboiler wordt doorgaans geleverd en geïnstalleerd door een installatiebedrijf. Er zijn ruim 350 gespecialiseerde installatiebedrijven verspreid over Nederland. Zij zijn zonneboilerinstallateur en hebben zich verenigd in een bedrijfsgroep zonne-energie (BZE). De meeste zonneboilerinstallateurs hebben slechts één of enkele merken in hun programma. U vindt een installateur op de volgende websites: www.hollandsolar.nl;
www.uneto-vni.nl.
Hebt u al een merk op het oog dan is via de website van de leverancier vaak een installateur te vinden die gespecialiseerd is in dit merk.
Een overzicht van producenten/leveranciers is te vinden op: www.sbr.nl/zonneboilers (bij Bronnen in het keuzemenu)

Bewoont u een huurwoning dan moet de verhuurder toestemming geven. Wanneer deze toestemming geeft kan de huurder zelf de installatie aanschaffen of de verhuurder kan dat doen. Is dit laatste het geval dan zullen de kosten van de zonneboiler in de huurprijs worden meegenomen.

Zelf installeren?
Omdat in veel moderne zonneboilers nogal wat technisch vernuft is verwerkt, is het verstandig om het installeren over te laten aan vaklui, meestal de zonneboilerinstallateurs. Het laten plaatsen door een installateur (ondernemer) is ook een vereiste voor het verkrijgen van eventuele subsidies.

Collectieve systemen

Collectieve systemen zijn grote zonneboilers voor meerdere gebruikers, bijvoorbeeld op flatgebouwen en sportcomplexen. Er bestaan geen standaard collectieve systemen. De grote zonneboiler is qua werking vergelijkbaar met de standaard zonneboiler. Meestal wordt een grote zonneboiler ingepast in een bestaande warmwaterinstallatie door het voorraadvat simpelweg voor de al aanwezige (gas)boiler te plaatsen. In plaats van koud leidingwater stroomt dan het door de zonneboiler voorverwarmde water in het bestaande boilervat.

Kosten en besparingen

Een individuele zonneboiler kost tussen de € 2.700,- en € 3.600,- afhankelijk van het type zonneboiler en het gewenste extra comfortniveau. Een zonneboilercombi (zonneboiler en cv-ketel geïntegreerd) kost ca. € 5.100,-. De gemiddelde prijs van een zonneboiler in de nieuwbouw bedraagt ca. 2600,-. Deze schattingen zijn inclusief BTW en installatiekosten.
Met een zonneboiler bespaart u de helft van de energiekosten voor het verwarmen van tapwater. De besparing op uw energiekosten is dus afhankelijk van uw warmwatergebruik.

Financiering en subsidies

Huur en lease
Veel energiebedrijven en verhuurorganisaties verhuren zonneboilers. De huurprijzen per maand liggen tussen de € 5,- en € 30,-, afhankelijk van de grootte, het type en de verhurende instantie. Deze prijzen zijn inclusief BTW en onderhoud, maar exclusief plaatsing en montage. De financiële stimuleringsregelingen die van toepassing zijn op de zonneboiler zijn in de huurprijs verwerkt.De verhuurder hoeft dus geen subsidie aan te vragen. Een andere vorm van huren is lease. Het verschil tussen huur en lease zit in de eventuele overname aan het eind van het contract. Bij huur zal in het algemeen het product niet overgenomen worden, bij lease wordt het product al dan niet tegen een vergoeding overgenomen.

Aanschaf
Sommige energiebedrijven geven subsidies voor zonneboilers. Informeer hiernaar bij uw energiebedrijf. Het kan gaan om subsidies van € 150,- tot € 250,-.
Verder zijn er enkele gemeenten in Nederland die subsidies geven in verband met speciale acties. Neem dus voor het plaatsen van de zonneboiler contact op met uw gemeente.
Is de installatie van een zonneboiler onderdeel van een grootschalige renovatie van een woning van voor 1980 dan kan onder bepaalde voorwaarden een groene hypotheek worden aangevraagd. Hiervan ligt de rente één à twee procent lager dan de normale hypotheekrente. Alleen 'groenbanken' verstrekken deze hypotheken.Er geldt een aantal voorwaarden. De stichtingskosten mogen niet hoger zijn dan € 272.268,-,waarbij de groene hypotheek ten hoogste € 34.034,- mag zijn. Er moet worden voldaan aan de Maatlat duurzame woningbouw of Maatlat duurzame renovatie. Kijk voor meer informatie op www.senternovem.nl/groenbeleggen.

Vergunningen

Voor het plaatsen van een zonneboiler kan een bouwvergunning nodig zijn. U kunt dit nagaan op de website van het Ministerie van VROM, www.vrom.nl/bouwvergunningen_online
Er moet altijd aan het Bouwbesluit worden voldaan. Hierin staan technische eisen in het belang van de veiligheid en gezondheid van u en anderen.
In het bestemmingsplan van de gemeente staan bestemming en gebruiksvoorschriften van een stuk grond. Indien een zonneboiler in strijd is met de (gebruiks)voorschriften van het bestemmingsplan, moet vrijstelling worden aangevraagd of het bestemmingsplan worden gewijzigd.

Keurmerken

Zonneboilers die goedgekeurd zijn door Stichting EnergiePrestatieKeur mogen het Zonnekeur keurmerk voeren. Voor informatie over dit keurmerk www.zonnekeur.com

Gastoestellen met het NZ-label zijn geschikt om gecombineerd te worden met een zonnecollectorsysteem. Als de zonnecollectoren te weinig warmte opleveren, zorgen deze toestellen voor de extra benodigde warmte.
Meer informatie: www.gaskeur.nl.

Meer informatie

Holland Solar is de brancheorganisatie van zonne-energiebedrijven. Op hun site www.hollandsolar.nl staat uitgebreide informatie over zonneboilers en leveranciers van zonneboilers.
Uneto-Vni is de brancheorganisatie van installatiebedrijven. Op de site www.uneto-vni.nl kunt u een installatiebedrijf bij u in de buurt vinden.
www.sbr.nl/zonneboilers: bouwtechnische informatie over zonneboilers en een overzicht van leveranciers.